محمد عارف اسپناقچى پاشازاده
103
انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام ( فارسي )
نصرت خوانده تا به صبح تضرّع و نياز به درگاه خداوندى نمودند . توضيح : « 1 » از اول ظهور دولت عثمانى تا كنون در ميان لشكر اين دولت عادت اين است كه قبل از جنگ تمام لشكر با همديگر مصافحه و معانقه نموده ، مىگويند كه ، فردا روز حشر و نشر است ؛ حوريان بهشت كاسههاى پر از شراب طهور به استقبال ارواح شهدا و ملائكه مقربين به مژده بخشيده شدهء گناهان ما غازيان را در ميدان جنگ حاضر خواهند شد ؛ پس اگر بدى در حق شما كرده باشم ، استدعا دارم كه ببخشيد و اگر شما زنده بمانيد ، سلام و خبر شهادت مرا به اقوام و اقران و دوستان من برسانيد . بعد هر يكى وضو گرفته ، استغفار از گناههاى خودشان كرده ، مشغول به خواندن سورهء فتح و سورهء نصر شده ، گلبانگ « نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ » « 2 » « يا محمد يا على » مكرر مىخوانند و علما و قارىهاى اردو نيز ختم فتح مىگيرند و بعد از نماز صبح ، دو ركعت نماز فتح هم تمام اهالى اردو به جا آورده ، بعد در ميدان معركه هركس در جاى خود حاضر مىشود . انتهى روز دوم ماه رجب المرجب سال نهصد و بيست هجرى [ 920 ] موافق سال هزار و پانصد و چهارده ميلادى [ 1514 ] اول صبح بود كه از شعشعهء پولاد چشمهاى لشكر طرفين خيره شد و مانند درياى زيبق صحراى چالدران بناى تموّج را نهاد و از شعله و شعاع شمشير و نيزه و ششپر و تفنگ و دبّوس و تبر ، قلزم فلك وادى نار و از پرتو آفتاب عالمتاب گرداب هوا مانند كرهء الماس آتشبار گشت . نظم : صاروب باشلارينه قانلو كفنلر * فلكلر گيدى خونين پيرهنلر شفق گلگون گريبانين قيلوب چاك * قباسين قانه باندر مشدى افلاك ايكى لشكر ايكى ياندن گوروندى * گونش توزدن عباسينه بورندى صداى طبل و سرنا و دهلدن * غريو غازيان جان و گوگلدن ايدوب خوف و هراسى محو و نابود * او دم ده شخص مرگ هم اولدى موجود القصه حضرت پادشاه عالم پناه نيز به فحواى « من كان للّه ، كان اللّه له » متوجه سمت اعداى بد رأى شده ، بعد از چاشتگاه بود كه شاه شياطين سپاه نيز به يك صورت عجيبه و يك هيئت مهيبه آمده ، لشكر خود را منقسم به دو قسمت نمود و سردارى يك قسمت را به خان محمد استاجلو حاكم دياربكر داده ، مأمور به ميسره كرد و سردارى قسمت ديگر را خود او پذيرفته ، ميمنه صف جنگ را آراست . توضيح : چون در روزنامه ، طرح ميدان جنگ و حركات تعبية الجيش فريقين به طور خلاصه نوشته بود ، محض توسيع دايرهء اطلاع مطالعه كنندگان فخام لازم دانسته شد كه بعد از بيان وضع طپوگرافيايى وادى چالدران تفصيل اين فقره از تواريخ طرفين به عرض رسانيده شود .
--> ( 1 ) . توضيح تا كلمهء انتهى ، از مؤلف است نه از منشآت . ( 2 ) . صف ، 13